ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 235




                                               

Gluino

Gluino je hipotetski superpartner gluona. Teoretičari supersimetrije očekuju da bi se gluini trebali proizvesti u paru u akceleratorima čestica poput Velikog hadronskog sudarivača. U supersimetričnim teorijama, gluini su Majorana fermioni i medud ...

                                               

Hiperon

Hiperon je subatomska čestica gradena od 3 kvarka od kojih je barem jedan čudni, a druga dva mogu biti obični kvarkovi koji čine protone i neutrone: gornji i donji. Hiperoni su otkriveni u razdoblju od 1947. do 1964. Nazivani su po grčkim slovima ...

                                               

Izospin

Izospin je kvantni broj hadrona koji ostaje očuvan u jakome medudjelovanju. Zato se hadroni koji se razlikuju samo po električnome naboju mogu smatrati različitim stanjima iste elementarne čestice. Primjerice, proton i neutron dva su stanja istog ...

                                               

J/ψ mezon

J/ψ mezon ili J/ψ-mezon je mezon koji se sastoji od čarobnoga kvarka i čarobnoga antikvarka, nema električnoga naboja, sam je sebi antičestica, mase je oko 3.097 GeV/c², spina 1, izospina 0 i vremena poluraspada oko 7.2 10 –21 s. Otkrili su ga ne ...

                                               

Jaka nuklearna sila

Jaka nuklearna sila, jaka sila ili jako medudjelovanje je temeljno medudjelovanje kvarkova i gluona koje drži na okupu kvarkove u nukleonu i "preostala" jaka sila, prenošena mezonima, koja drži na okupu nukleone u atomskoj jezgri. Naime, temeljne ...

                                               

Kaon

Kaon je mezon izgraden od jednoga stranoga kvarka ili antikvarka i drugoga antikvarka ili kvarka, koji može biti gore ili dolje tako da mu je kvantni broj stranosti ± 1. Spin mu je 0, a izospin 1/2. Može biti pozitivnoga, negativnoga i bez elektr ...

                                               

Kolor naboj

Kolor naboj, naboj boje ili boja ", u fizici elementarnih čestica, je svojstvo kvarkova i gluona zbog kojeg oni medudjeluju jakom nuklearnom silom. Kolor naboj u kvantnoj kromodinamici igra analognu ulogu električnom naboju u kvantnoj elektrodina ...

                                               

Konstanta fine strukture

Konstanta fine strukture je prirodna konstanta, bezdimenzionalna veličina u fizici elementarnih čestica koja opisuje jakost medudjelovanja izmedu električkih nabijenih čestica i fotona. Ona je konstanta vezanja u elektromagnetskim djelovanjima, a ...

                                               

Ksi barion

Ksi barion, xi barion ili ksi-čestica je barion koji spada u obitelj subatomskih čestica hadrona, koje imaju simbol Ξ i mogu imati električni naboj Q od +2 e, +1 e, 0 ili −1 e, gdje je e elementarni naboj. Kao i svi normalni barioni sadrže 3 kvar ...

                                               

Kvantna gravitacija

Kvantna gravitacija je oblast u okvirima teorijske fizike koja ima za zadatak riješiti jedan od važnih fizičkih problema: objasniti kvantnomehaničku gravitaciju. Kvantna mehanika je potrebna da bi se fizika objasnila na vrlo kratkim rastojanjima ...

                                               

Leptonski broj

Leptonski broj je pretpostavka da leptoni posjeduju neko unutarnje svojstvo koje se ne može mjeriti na standardni način, ali po kojem se poput generacije kvarkova medusobno razlikuje. Do nedavno se mislilo da leptonski naraštaji ne komuniciraju, ...

                                               

Mezon

Mezon je subatomska čestica kojoj je masa izmedu mase elektrona i protona, hadron cjelobrojnoga spina, graden od kvarka i antikvarka. Svi mezoni su bozoni i podvrgavaju se Bose-Einsteinovoj statistici. Povijesno, prvi otkriveni mezoni bili su pio ...

                                               

Omega barion

Omega barion ili omega-čestica je barion koji spada u obitelj subatomskih čestica hadrona, koje su predstavljene simbolom Ω, a mogu biti neutralne ili imaju elementarni naboj +2, +1 ili -1. Omega barioni su barioni koji ne sadrže gornji ili donji ...

                                               

Pion

Pion ili pi-mezon je najlakši mezon, izgraden od kvarkova i antikvarkova gore i dolje. Spin mu je 0, a izospin 1. Može biti pozitivnoga, negativnoga i bez električnoga naboja. Električki nabijeni pioni i kaoni, otkriveni su 1947. u kozmičkom zrač ...

                                               

Pozitronij

Pozitronij je vezano stanje pozitrona i elektrona. To je najlakši formirani egzotični atom, jer je sličan atomu vodika, samo što je proton zamijenjen pozitronom. To vezano stanje elektrona s nabojem e − {\displaystyle e^{-}} i pozitrona s nabojem ...

                                               

Raspršenje

Raspršenje, u fizici, je promjena kretanja, odnosno širenja snopa čestica ili zrakâ kada naidu na neku zapreku. Promjena se sastoji u tome što se jedan dio upadnoga snopa čestica ili zrakâ zaustavi, dok se drugi dio nastavi kretati u istom ili u ...

                                               

Sigma barion

Sigma barion ili sigma-čestica je barion iz obitelji subatomskih čestica hadrona, koji ima 2 kvarka iz prve generacije okusa i treći kvark iz generacija viših okusa, u kombinaciji u kojoj valna funkcija ne mijenja znak kada bilo koja dva okusa kv ...

                                               

Sinkrotron

Sinkrotron ubrzava elektrone i protone. U njemu se magnetsko polje povećava tijekom ubrzanja jedne skupine čestica, tako da je polumjer zakrivljenosti njihovih staza stalan, pa se one gibaju po istoj kružnoj putanji unutar torusne komore. Prvi ve ...

                                               

Slaba nuklearna sila

Slaba nuklearna sila, slaba sila ili slabo medudjelovanje je temeljno medudjelovanje izmedu kvarkova i leptona, jedna od četiriju temeljnih sila, uvedena pri pokušajima objašnjenja β-komponente prirodne radioaktivnosti. Ključni korak za objašnjen ...

                                               

Nuklearna fizika

Nuklearna fizika grana je fizike koja proučava strukturu atomske jezgre, procese u atomskoj jezgri i medudjelovanje atomskih jezgri.

                                               

Aktivnost radioaktivnog izvora

Aktivnost radioaktivnog izvora je dozimetrijska fizikalna veličina kojom se opisuje brzina raspadanja radioaktivne tvari; količnik je broja radioaktivnih raspada N radionuklida u jedinici vremena t: A = − d N d t {\displaystyle A=-{\frac {\mathrm ...

                                               

Alfa raspad

Alfa raspad je pretvaranje jedne atomske jezgre u drugu uz emitiranje alfa-čestica. Jezgra se transformira na manju jezgru masenog broja manjeg za 4 i atomskog broja manjeg za 2 i na alfa-česticu. Na primjer: 238 U → 234 Th + α Većina helija na Z ...

                                               

Alfa-čestica

Alfa-čestica ili α-čestica je jezgra atoma helija složena od dvaju protona i dvaju neutrona. Zato je njezina masa približno četiri puta veća od mase protona, električni naboj pozitivan, a po iznosu jednak naboju dvaju elektrona. Izbacivanjem brzi ...

                                               

Antimaterijalno kataliziran nuklearni pulsni pogon

Antimaterijalno kataliziran nuklearni pulsni pogon je varijacija nuklearnog pulsnog pogona zasnovanog na temelju ubrizgavanja antimaterije u masu nuklearnog goriva što normalno ne bi bilo korisno u pogonu. Antiprotoni koji se koriste da bi se zap ...

                                               

Antineutron

Antineutron se od neutrona razlikuje po tom što mu je magnetski moment suprotno orijentiran prema spinu. Otkriven je s pomoću ubrzivača čestica bevatron 1956. Vrijeme poluraspada slobodnog antineutrona jednako je vremenu poluraspada neutrona, ali ...

                                               

Antiproton

Antiproton se od protona razlikuje po tom što ima suprotan električni naboj i što mu je magnetski moment suprotno orijentiran prema spinu. Antiprotoni su stabilni, ali obično su kratkotrajni, jer svaki sudar protona uzrokuje uništavanje obje čest ...

                                               

Apsorbirana doza

Apsorbirana doza je dozimetrijska veličina koja opisuje povećanje unutrašnje energije u tvari izloženoj ionizacijskom zračenju. Apsorbirana doza je količnik energije pohranjene ozračenjem i mase ozračene tvari. Mjerna je jedinica apsorbirane doze ...

                                               

Beta raspad

Beta raspad je vrsta radioaktivnog raspada atomskih jezgara izazvana utjecajem slabe nuklearne sile, pri kojem atomska jezgra zrači elektron ili pozitron, i ne dolazi do promjene atomske mase, već se samo atomski broj poveća ili smanji za jedan, ...

                                               

Beta svjetlost

Beta svjetlost koristi plinoviti tricij, radioaktivni izotop vodika, kao izvor za stvaranje vidljive svjetlosti. Tricij zrači elektrone velikih brzina i energije, a nastaje beta raspadom atomske jezgre, i kada je u dodiru s fluorescentnom tvari, ...

                                               

Beta-čestica

Beta-čestica ili β-čestica je brzi elektron ili pozitron koji nastaje pri raspadu atomskih jezgri nekih radioaktivnih elemenata. Beta-čestice su vrsta ionizirajućeg zračenja, koje ima dovoljno energije da u medudjelovanju s kemijskom tvari ionizi ...

                                               

Bethe-Blochova formula

Bethe-Blochova formula fizikalna je formula koja opisuje kako nabijena čestica gubi energiju prilikom upada u materijal zbog interakcije s atomskim elektronima, a naziv je dobila po fizičarima koji su najviše doprinjeli njenom nastanku Hansu Beth ...

                                               

D mezon

D mezoni su najlakše čestice koje sadrže čarobne kvarkove. Najčešće se koriste radi proučavanja slabe nukleane sile. Prije 1986. Čudni D mezoni bili su znani kao "F mezoni".

                                               

Defekt mase

Defekt mase ili gubitak mase je gubitak mase prilikom prelaska sustava u niže energetsko stanje zbog emisije energije iz sustava. Defekt mase u skladu je s Einsteinovim zakonom o ekvivalentnosti mase i energije: E = m ⋅ c 2 {\displaystyle E=m\cdo ...

                                               

Delta barion

Delta barioni su obitelj subatomskih čestica sačinjenih od 3 gornja ili donja kvarka. Postoje četiri Δ bariona: Δ ++ sačinjavaju ga uuu kvarkovi, Δ + uud, Δ 0 udd, i Δ − ddd, sa respektivnim nabojem od +2 e, +1 e, 0 e, i −1 e. Δ barioni imaju mas ...

                                               

Dozimetrija

Dozimetrija je mjerenje i računanje energije koju zračenje predaje tvari, proučavanje utjecaja različitih vrsta ionizirajućega zračenja na tvari, tkiva i organe i mjerenje brzine raspadanja radioaktivne tvari. Veličine koje opisuju izloženost tva ...

                                               

Efektivna doza

Efektivna doza je dozimetrijska veličina koja opisuje učinak ionizirajućeg zračenja na cijelo ljudsko tijelo; ona je zbroj ekvivalentnih doza u pojedinim dijelovima tijela pomnoženih iskustvenim odredenim modifikacijskim faktorima ozračenosti. Mj ...

                                               

Ekvivalentna doza

Ekvivalentna doza je dozimetrijska veličina koja opisuje biološki učinak odredenog ionizirajućega zračenja u odredenom tkivu. Odredena je kao umnožak apsorbirane doze i modifikacijskih faktora. Mjerna je jedinica ekvivalentne doze sivert. Snaga e ...

                                               

Fisilni materijali

Fisilni materijali su oni materijali u kojim se sporim neutronima može izazvati nuklearna fisija, za pokretanje nuklearne fisije dovoljna je samo energija vezanja apsorbiranog neutrona, bez dodavanja kinetičke energije neutrona. Jedini prirodni f ...

                                               

Fuzijski reaktor

Fuzijski reaktor je reaktor koji stvara energiju uz pomoć kontrolirane nuklearne fuzije i koja će se pretvariti u neki drugi oblik energije za daljnju uporabu. U jednom fuzijskom reaktoru više će se energije osloboditi no što je potrebno za start ...

                                               

Gama-čestica

Gama-zračenje, gama-zrake, γ-zrake, gama-čestica ili γ-čestica su elektromagnetski valovi vrlo visoke frekvencije i energije, koji nastaju prilikom kvantnih prijelaza atomskih jezgri s pobudenih stanja, u procesu kočnoga zračenja brzih elektrona ...

                                               

Hadroni

Hadron je subatomska čestica koju čine kvarkovi povezani jakom nuklearnom silom. Hadroni su prema gradi i spinu razvrstani na: mezone čine ih kvark i antikvark, imaju cjelobrojni spin, na primjer pion, kaon, J/ψ mezon i drugi. barione čine ih 3 k ...

                                               

Ionizirajuće zračenje

Ionizirajuće zračenje je pojava prijenosa energije u obliku fotona ili masenih čestica, a koje ima dovoljno energije da u medudjelovanju s kemijskom tvari ionizira tu tvar. Ionizirajuće zračenje posljedica je promjene stanja materije u mikrosvije ...

                                               

Kritična masa

Kritična masa je najmanja masa radioaktivne tvari u kojoj može nastati nuklearna lančana reakcija. Vrijednost kritične mase pojedine kemijske tvari ovisi o fizikalnim svojstvima atomskih jezgara, obliku u kojem se tvar nalazi, gustoći i čistoći t ...

                                               

Lambda barion

Lambda barioni su obitelj subatomskih hadronskih čestica simbola Λ 0, Λ + c, Λ 0 b, i Λ + t, elementarnog naboja +1 ili 0. Po gradi su barioni koje sačinjavaju tri različita kvarka: jedan gornji, jedan donji, i još jedan kvark: strani, čarobni, d ...

                                               

Neutron

Neutron je električki neutralna subatomska čestica, sastavnica svih atomskih jezgri osim vodikove. Teorijski ga je predvidio E. Rutherford 1920. a otkrio pokusom J. Chadwick 1932. Masa neutrona nešto je veća od mase protona, na koji se slobodni n ...

                                               

Neutronski generator

Neutronski generator ili generator neutrona je ubrzivač čestica niže energije, koji s pomoću prikladne nuklearne reakcije stvara relativno jak tok brzih neutrona. Bombardiranjem prikladnoga cilja ubrzanim nabijenim česticama nastaje nuklearna rea ...

                                               

Neutronsko zračenje

Neutronsko zračenje je tok brzih neutrona kojima se prema jednadžbi L. de Broglia pridjeljuju valna svojstva. Valna duljina neutrona λ ovisi o impulsu neutrona p: λ = h p {\displaystyle \lambda ={\frac {h}{p}}} gdje je: h - Planckova konstanta. A ...

                                               

Nuklearna energija vezanja

Nuklearna energija vezanja je energija koja drži nukleone na okupu u atomskoj jezgri. Ta energija ima različite vrijednosti za različite jezgre, a raste s porastom atomskog broja. Zbog takve razlike u energiji vezanja, neke su jezgre nestabilne i ...

                                               

Nuklearna lančana reakcija

Nuklearna lančana reakcija nastaje uslijed samoodržanja nuklearne fisije, tako da fisijski neutroni, kojih je prosječno oko 2.5 po fisiji jedne atomske jezgre, uzrokuju nove fisije. Samoodržanje nuklearne fisije može se ostvariti ako bar jedan od ...

                                               

Nuklearni gorivni ciklus

Nuklearni gorivni ciklus je skup aktivnosti kojima se dobiva sirovina za nuklearno gorivo, izraduje nuklearno gorivo, upravlja njegovim korištenjem i brine o iskorištenom gorivu, što uključuje spremanje, preradu i odlaganje radioaktivnog otpada. ...